Олийгоҳлар Дарсликлар Хусусий мактаблар Олийгоҳ танлаш боти
Ўзбек ▾
O'zbekЎзбекРусскийIngliz tili
Мақолалар

Имом Мотуридий: Самарқанд олими таълимоти нега Болқонгача етиб борди?

Имом Мотуридий: Самарқанд олими таълимоти нега Болқонгача етиб борди?

Расм сунъий интеллект ёрдамида яратилган

Бугун Туркия, Марказий Осиё, Жанубий Осиё ва Болқондаги ҳанафийларнинг аксарияти эътиқод масаласида Самарқандда яшаган бир олим йўлидан боради. Бу — Имом Абу Мансур Мотуридий. У суннийликдаги икки асосий эътиқод мактабидан бирининг асосчисидир.

Ким бўлган

Мотуридий тахминан 870 йилда Самарқанд яқинидаги Мотурид қишлоғида туғилган (баъзи Ғарб манбалари 853 йилни ёзади). Тўлиқ исми — Абу Мансур Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Маҳмуд ал-Мотуридий ас-Самарқандий. У Самарқанд ҳанафий мактабида Абу Бакр Жузжонсуч ва Абу Наср Иёдийдан таълим олган. Калом, фиқҳ ва тафсир соҳаларида ишлаган. 944 йилда Самарқандда вафот этган. Унга “Имом ал-Ҳудо” ва “Алам ал-Ҳудо” унвонлари берилган.

Нима қилди

Асосий асари — “Китоб ат-Таҳид”. Унда эътиқод масалалари ақл ва далил билан тушунтирилган. У Мотуридия таълимотининг биринчи манбаси ҳисобланади. Яна бир муҳим асари — “Таъвилот ал-Қуръон” (“Таъвилот аҳл ас-сунна”). Унда оятлар ақлий далиллар билан шарҳланган. Олимлар фикрича, китоб унинг дарслари асосида шогирдлари томонидан тўпланган бўлиши мумкин.

Услубининг ўзаги оддий: ваҳий ва ақлни бир-бирига қарама-қарши қўймаслик. Ақл билан фикрлаш эътиқодни мустаҳкамлайди. Бу худди муҳандис кўприкни очишдан олдин унинг мустаҳкамлигини текширишига ўхшайди.

Дунёга таъсири

Мотуридия аввал Мовароуннаҳрда, кейин Усмонли империяси ва Бобурийлар давлатида расмий эътиқод мактаби бўлган. Бугун ҳам Туркия, Марказий Осиё, Жанубий Осиё ва Болқон ҳанафийлари асосан шу мактабга эргашади.

Бугун нега муҳим

Унинг усули — билимни ақл ва далил билан текшириш. Бу бугунги ўқувчи учун ҳам танқидий фикрлаш намунаси. Олим меросига қизиқиш ортиб бормоқда:

  • 2000 йил 17 ноябрда 1130 йиллиги нишонланди, Самарқандда халқаро илмий анжуман ўтди.
  • 2020 йил 3–5 мартда 1150 йиллик конференциясида юздан ортиқ олим, жумладан Ал-Азҳар шайхи Аҳмад ат-Таййиб қатнашди.
  • Самарқандда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази ишлайди: у икки асарнинг илмий матни ва ўзбекча таржималарини нашр этган, “Мотуридийлик” журналини таъсис этган.
  • 2025 йилда туғилганининг 1155 йиллиги нишонланмоқда.

Зиёрат

Қабри Самарқанддаги Чокардиза қабристонида. Бу қадимий қабристон 20 гектарга яқин, унда кўплаб олимлар дафн этилган. Мақбара 2000 йилда қайта тикланган. Ҳозир мажмуа 10,2 гектар майдонда қайта қурилмоқда: масжид, кутубхона ва музей бўлади.

Манбалар

Улашиш: Telegram Facebook
Сўнгги янгиликлардан хабардор бўлингБизнинг Телеграм-каналимизга обуна бўлинг Обуна бўлинг