2011-yil. Deyarli yarim million yosh yigit-qiz orzulari og‘ushida universitetlar sari intildi. O‘sha vaqtda 418 mingdan ortiq abituriyent O‘zbekiston bo‘ylab oliy ta’lim muassasalariga hujjat topshirgan edi. O‘tgan yillar mobaynida bu ko‘rsatkich keskin o‘zgarib, 2020-yilda rekord darajadagi — 1,48 million nafarga yetdi. Biroq, o‘sha cho‘qqidan keyin bir asta-sekinlik bilan pasayish kuzatila boshladi. 2025-yil holatiga ko‘ra, bu raqam 732 mingga tushib qolgan.

Bu nimadan dalolat beradi? Oliy ta’limga qiziqish susayganmi? Yoki yoshlarning hayotga, kasbga, ta’limga bo‘lgan yondashuvi o‘zgarganmi?

🧭 Qisqacha tarixiy dinamikaga nazar:

2011-yil — 418 598 nafar abituriyent

2015-yil — 605 836 nafar

2019-yil — 1 066 925 nafar

2020-yil — 1 484 085 nafar (cho‘qqi nuqta)

2025-yil — 732 411 nafar

Bu raqamlar faqatgina statistika emas — bu yoshlarning qarorlari, orzulari, tendensiyalarining o‘zgarishidir.

📲 Onlayn revolyutsiya va rekordlar

2020-yilda pandemiya sababli ilk bor hujjat topshirish jarayoni to‘liq onlayn formatda bo‘lib o‘tdi. Shu bilan birga, byurokratik to‘siqlar sezilarli kamaydi, istalgan joydan, istalgan vaqtda, bor-yo‘g‘i 5 daqiqada ariza topshirish imkoniyati paydo bo‘ldi. Tabiiyki, bu omil rekord sondagi abituriyentlar oqimini yuzaga keltirdi.

Ammo vaqt o‘tib, bu oqim sekin-asta chekinmoqda. Nega?

📉 Abituriyentlar sonining pasayishiga ta’sir qilayotgan asosiy omillar:

Sirtqi ta’lim “yopiq davrining” tugashi — avvallari yillar davomida oliy ma’lumotga intilgan, lekin imkon topmagan minglab ishchilar keyingi yillarda sirtqi bo‘limlarga hujjat topshirdi. Hozir esa bu ehtiyoj kamaydi.

Xususiy oliygohlar ko‘payishi — bugun har bir viloyatda kamida bittadan nufuzli xususiy OTM bor. Bu esa davlat oliygohlaridagi yuklamani sezilarli kamaytirdi.

Kollej va texnikumlar renessansi — kasb-hunar ta’limiga bo‘lgan e’tibor kuchaydi. Yoshlar orasida “3 yilda diplom emas, 1 yilda kasb!” degan shior haqiqatga aylanmoqda.

Zamonaviy o‘quv markazlari va IT-kurslar — ayniqsa dasturlash, grafik dizayn, SMM, til o‘rgatish markazlari yoshlarni o‘ziga jalb etmoqda. Diplom emas, real ko‘nikma talab qilinayotgan zamonda bu muhim yo‘nalish.

Ijtimoiy qarashlar o‘zgarishi — oliy ma’lumotli bo‘lmaslik endi sharmandalik emas. Ko‘pchilik hayotda muvaffaqiyatga erishish uchun faqat diplom emas, balki tashabbus, bilim va amaliy ko‘nikma kerakligini tushunmoqda.

🎯 Nima bo‘lyapti, aslida?

Bugun yoshlar ongli tanlov qilmoqda. Endi ular “diplom uchun o‘qiyman” emas, balki “kim bo‘lishni istayman?” degan savolga javob topishga urinmoqda. Shuning uchun ham abituriyentlar sonining kamayishini faqat “qiziqish yo‘q” deb tushunish noto‘g‘ri. Aksincha, bu — sifatli tanlovlar davri boshlanishining belgisi.

Bugungi yoshlar uchun oliy ta’lim — yagona yo‘l emas. Ular ko‘proq yo‘nalish, ko‘proq tanlov va amaliy yechimlar izlamoqda. Bu o‘zgarishlarni to‘g‘ri tahlil qilgan holda, ta’lim tizimi ham shunga moslashishi kerak.

Yaxshi yashash uchun endi faqat qog‘ozda yozilgan diplom emas, balki haqiqiy bilim, kreativ fikrlash va kasbiy mahorat muhim.